Wat zijn microplastics?

Colin Janssen: ‘Microplastics zijn deeltjes plastic die kleiner zijn dan 5 millimeter. Als ze verder afbrokkelen tot kleiner dan 1 micrometer, noemen we ze nanoplastics.'

'Over die laatste weten we zeer weinig. We beschikken vandaag nog niet over de technieken om ze te kunnen waarnemen in het milieu. Al vermoeden we dat waar we microplastics vinden, er logischerwijs ook nanoplastics zullen zijn.’

‘We spreken over primaire en secundaire microplastics. Primaire microplastics zijn plastics die we bewust zo klein produceren. Het zijn onder meer kleine bolletjes die gebruikt worden in cosmetische producten zoals scrubs, zeepjes, tandpasta … om een schurend effect te creëren. Ook bepaalde textielvezels voor kledij behoren tot de primaire microplastics.’

‘Secundaire microplastics zijn afkomstig uit grotere stukken plastic die uit elkaar vallen, verkruimelen. Zoals een koekje. Denk aan plastic flessen, zakken, speelgoed …’

Waar vind je microplastics terug?

‘Overal. Hoewel ze al in de jaren ‘80 in enkele wetenschappelijke studies voorkwamen, is de aandacht voor plastic vervuiling enorm toegenomen sinds de ontdekking van de plasticsoep in de Stille Oceaan eind jaren ’90 (een verhoogde concentratie van plastic die voor een belangrijk deel uit kleine stukjes bestaat, red.).'

Microplastics zitten overal, ook in onze voeding en ons drinkwater
Colin Janssen

'Plots stonden microplastics op de kaart. Omdat de eerste onderzoeken over plastic in zee gingen, weten we daar het meeste over. Maar in de jaren die erop volgden, ontdekten onderzoekers dat ze ook in andere omgevingen voorkomen.’

‘We weten nu dat je ze vindt als je goed genoeg zoekt, gelijk waar. Op de hoogste toppen van de Alpen, op de Noordpool, in landelijke gebieden waar geen industrie is en amper een mens komt. Ze zitten overal, ook in onze voeding en ons drinkwater.’

‘Ze belanden in de lucht of het water en worden meegevoerd. Zoals wij hier in België af en toe ook Sahara-zand over onze hoofden krijgen, zo geraken de microplastics in alle uithoeken van de wereld. Het stapelt zich op, elke keer komt er een laagje bij.’

‘Of kijk naar onze stranden. Een deel van de (micro)plastics komt van mensen hier die hun afval achterlaten, een deel komt van ergens anders. Dat maakt van plastic een wereldprobleem. Het is niet omdat wij ons stukje proper houden, dat we er geen last van zullen hebben.’

Als microplastics overal zijn, zelfs in onze voeding, kunnen ze dan ons lichaam binnendringen?

‘Wat er in onze darmen terechtkomt, hebben wetenschappers lang gezien als de voornaamste bron van microplastics voor de mens. Wat we bijvoorbeeld in zee gooien, komt weer op ons bord via de zeedieren die we opeten. Dat geldt voor mosselen, vissen, garnalen … Maar ook voor zeezout. Microplastics zitten in heel onze voedselketen, zelfs in honing.’

Sinds kort weten we dat je ook microplastics inademt via de lucht
Collin Janssen

‘Een van de andere besmettingsbronnen is de keten zelf, de verpakkingen. Kleine deeltjes daarvan komen vrij en belanden in het voedsel. Dat is ook de reden waarom we tot tien keer meer microplastics terugvinden in flessenwater dan in kraantjeswater. In het leidingwater hier in België zitten bijzonder weinig tot geen microplastics.’   

‘Sinds kort weten we dat je ook microplastics inademt via de lucht en ze zo vervoert naar je longen. Als we dat allemaal optellen, dan schatten we dat je zo’n honderd- tot honderdtwintigduizend microplastics per jaar binnenkrijgt. Dat zijn er driehonderd per dag.’

Wat zijn de mogelijke gevolgen daarvan op ons lichaam?

‘Dat is het heikele punt. We weten het niet. Ongetwijfeld verlaat een deel van de microplastics ons lichaam op normale wijze. Wetenschappers die de stoelgang van mensen onderzochten, hebben al bevestigd dat ze er microplastics in aantroffen. Hoeveel er precies weer verdwijnt? Dat kunnen we nog niet zeggen. Ik hoop dat het veel is (glimlacht ongemakkelijk).’

Deeltjes plastic kunnen via de placenta van de moeder bij het kind komen
Colin Janssen

‘Experimenten bij dieren en cellen tonen aan dat de microplastics door of tussen de darmcellen kunnen bewegen naar het onderliggend weefsel, zoals bloed- en lymfevaten. We weten dus dat het kan, in het labo. Maar we weten niet in welke mate dat gebeurt in het lichaam van de mens.’

‘We ontdekten al dat deeltjes via de placenta van de moeder bij het kind kunnen terechtkomen. Het is een eerste indicatie dat ze zich kunnen verspreiden doorheen ons lichaam en door belangrijke barrières kunnen breken. Hoe vaak dit gebeurt, waar die plastics zich eventueel verzamelen en vooral wat ze daar doen, dat weten we niet.’

‘We hebben nog geen idee wat de drempelwaarde is, de hoeveelheid die nodig is voor je er schade van ondervindt. Er zijn publicaties die suggereren dat microplastics ontstekingen in je lever kunnen veroorzaken. Hoe erg zijn die ontstekingen en bij welke concentraties doen ze zich voor? Welke effecten kunnen microplastics op moleculair vlak hebben? Kunnen ze de normale werking van een cel verstoren? Dat proberen we nu te begrijpen.’

Bent u ongerust?

‘Ja. De situatie is zeker zorgwekkend. We mogen dan nog niet zeker weten wat microplastics aanrichten bij de mens, we zien wel al duidelijk de effecten in zeeën, op het land en bij dieren. Jaarlijks sterven tot 1,5 miljoen zeedieren door plastic en microplastics. Door het te eten, door er verstrengeld in te geraken. Die beelden kennen we allemaal.’

‘De natuur en de dieren lijden daar nu al onder en dat is ook problematisch voor de mens. Neem bijvoorbeeld alle plankton in zee weg door vervuiling en er is 50% minder zuurstofproductie. Dan verdwijnen wij ook als soort. Veel mensen realiseren zich dat te weinig.’

‘Vandaag produceren we zo’n 380 miljoen ton plastic en microplastics per jaar. Doen we niets, dan zal dat tegen 2050 verder oplopen tot ongeveer 1.100 miljoen ton. Die industrie kun je niet zomaar omschakelen van vandaag op morgen. Als we nu starten, dan kunnen we binnen tien tot twintig jaar in een wereld leven met beduidend minder plastic.’

Ontdek ook